İNSANOĞLU NEDEN YERİNDE DURMAZ ve SEYAHAT EDER?
Evet Seyahat etmek..İnsanoğlunun yaradılışından beri var. Bulunduğumuz, doğduğumuz bölgeden uzaklarda neler olmakta? Merak..İnsanın bulunduğu alanda yerleşik bir yaşam sürmesi doğal değildir. Bu özellik genlere kadar işlemiştir. Civilized to Death , “Medenileşmeden Ölüme” adlı kitabın Amerikalı yazarıdır. Kitabında “türümüzün var olduğu zamanın büyük bir bölümünde, “150 veya daha az kişiden oluşan küçük gruplar halinde göçebe avcı-toplayıcılar olarak yaşadık,” diye yazıyor. Bunun da tesadüf olmadığını, faydalı olduğunu belirtiyor. Komşu bölgeye gitmek, bir grubla tanışmakmak, sosyal ortamda bir değişiklik için her zaman bir seçenektir olmuştur demekte. Ünlü “Define Adası” eserinin yazarı olan İskoç romancı şair Robert Louis Stevenson bu anlayışı “Önemli olan hareket etmektir” diyerek ifade etmeştir.
Son yıllarda “Turizmin peşinden getirdiği Turist tip Seyahat mi yoksa Gezgin türü Seyahat mi?” tartışması yaşanmakta. Hem gezgin hem de turist her şeyden önce keşfetmek, deneyimler yaşamak ister.
Turizm (Turist) ; Sıklıkla günümüzde rahat yürüyüş ayakkabısı, bol ve rahat giysisi yanında bir bel çantası takmış, gördüğü ve yaptığı her şeyi kamera & objektifiyle kaydeden bir kişiyi, bir meraklıyı ve dolayısı ile bir seyirciyi çağrıştırıyor. Bir felsefe hocasının yaptığı araştırmada ilginç sonuç çıkartmış ; turistler zihinlerini açmak veya yüzeysel deneyimlerin ötesinde yeni bir deneyim yaşamakla fazlaca ilgilenmiyorlar?!
Genelde Seyahat bizleri başladığımız yere geri bırakır. Turizm ile kaynaşmış turist olarak bizler : döndüğümüzde nasıl olacağımızı zaten biliyoruz. Tatil, yabancı bir ülkeye göç etmek, üniversiteye kaydolmak, yeni bir işe başlamak gibi değildir. Gezgin, aynı temel ilgi alanları yanında var olan inançları ve yaşam düzenlemeleriyle geri döneceğinden emin olarak yola çıkar. Dolayısı ile gezgin gördüğünü, turist ise görmek istediğini görür. Gezginler, net bir başlangıç ve bitiş noktası olmadan keşfetmek ve yollarda olmak için bunu bir yaşam tarzı seçimi haline getirmişken, turist ise daha çok belirli bir zaman diliminde bir destinasyonu ziyaret etmeye odaklanmıştır.
Peki, seyahat eden herkes turist midir ? Bu da ayrı bir sorundur. Birçok kişi turistlerle “gezginler” arasında ayrım yapmayı sever ya da bazıları için aralarında pek fark yoktur. Bazı kaynaklar, turisti “zevk veya kültür için gezi yapan kişi”, gezgini ise “seyahate veya yolculuğa çıkan kişi” olarak tanımlıyor. Aslında ikisi arasında pek bir fark yoktur. Bazı makalelerde yer alan sonuç ;Turist olarak adlandırılmak, gezgin olarak adlandırılmaktan daha küçümseyici gibi sunulmakta. Turist, bir tür amatör gezgin olarak, gezgin ise daha deneyimli bir turist olarak tanımlanmıştır.
Aslında işin özünde şu yatar ;
Nasıl ki yaşamımızda yetişkin olabilmek için önce çocuk olmak zorundayız, aynı şekilde gezgin olabilmek için de önce turist olmak gerekir. Yetişkin bir gezgin, turist olmanın ne demek olduğunu iyi bilir ve çoğu (hatta tümü) “turistik aktiviteden” aktif olarak kaçınır. Turistik aktiviteler, haftalar öncesinden kısa bir haftalık gezi planlayıp tüm popüler yerleri gezmek, güzel bir otelde kalmak, lüks restoranlarda yemek yemek, eve döndüğünüzde arkadaşlarınıza göstermek için Pisa Kulesi’ni, doğa’ da batan bir güneş’ i tutuyormuş gibi fotoğraf çektirmek gibi şeylerdir.
Gezgin, bu aşırı kalabalık etkinliklerden kaçınır ve gidilen yerin gerçek kültürünü takdir etmek için daha az bilinen yolları tercih eder. Kısaca gezgin’ lik bir basamak üst konumludur.
Her turist gezgin olur mu?
Yaşadıkları, deneyimleri ve çabası ile olur..Ama 3-5 seyahatte ama onlarcasıyla.. Neyi amaçlıyor ise ve çabalar ise bir gün mutlaka olur.
Gelin ikisine de şöyle objektifçe bakalım;
. Gezginler ziyaret ettikleri kültür ve toplumlara önem verirler. Gezginler hem yerli hem de yabancı insanlarla tanışmaya önem verirler. Gezginler seyahat biçimlerine önem verirler; keşfetmek ve araştırmak isterler ama bunu sürdürülebilir bir şekilde yapmak isterler. Gezginlerde “Önem” önceliklidir.
. Birçok insan, gezgin ile turist arasındaki temel farklardan birinin eğitim olduğunu savunuyor. Fark Kişisel eğitimden değil, seyahat etmenin eğitiminden bahsedilir. Gezgin insanlar seyahati hem kendileri hem de çevreleri hakkında bilgi edinmenin bir yolu olarak kullanırken, turistler seyahati genelde dinlenmek, bir kaçış yolu, hem kendilerini hem de geride bıraktıkları çevreyi unutmanın bir yolu olarak kullanmaktalar.
. Gezgiler kibirli olmamalıdır, olamaz da ; İnsan olarak bir üstünlük değildir! Seyahat etmek çok kişisel bir deneyimdir.
. Turist göze çarpar (Selfie çubukları, hemen pozlama, fotoğraflamada başkalarına daha az öncelik, kaldırımda haritaya bakarak yolu tıkayan bir kalabalık, biraz da ürkeklik..); gezgin ise ortama daha kolay uyum sağlar. Bir gezgin, yerli halkla kaynaşmak için elinden gelenin en iyisini yapar. Gideceği yeri biliyormuş gibi görünür, hazırlıklıdır (bilmese bile çaktırmaz gereğinde destek alır, çekinmez ).
. Bir turist rahatlatıcı yemekler yer ; bir gezgin ise yerel mutfakları dener.
. Manzara seyri genelde turistler için önceliktir, gezginlerde bu sonra gelecektir.
. Hediyelikler, turistler genelde araştırmadan ilk beğendiklerini alır. Cazibe odaklı kalabalık mekanlar dikkatlerinden kaçmaz! Hele bir bilgi sahibi değilse ; Birçok ürünü ülkeye özgü otantik ürünler olduğunu düşünerek ve buna çabucak razı olurlar.
. Haritalar ; turistler için bir özgüvendir. Gezginler deneyim ve iç güdülerine güvenir.Bu, Google Haritalar‘ı hiç kullanmadıkları anlamına gelmez, ancak kaybolmaktan ve macera yaşamaktan korkmazlar.
Gezgin olmak olmaz ise olmazlardan mıdır? Bana göre cevap “kesin evet” olmayacaktır. Ama daha rahat, özgür, ne aradığını bilen, süprizlere açık, hesapta olmayını da değerlendiren birisi daha olgun seyyah olabilecektir.
Bunun için her seyahatimizde aşağıdaki konulara angaje olursanız bir sonraki seyahatler bizi olgunlaştıracaktır (hani ilkin kabullenmesek de bizleri gezgin konumuna getirir).
- Spontan Olun
Bir gezginin önceden belirlenmiş bir programı yoktur. Aklında sadece yolculukla ilgili genel fikirler vardır ve bunlara çok az veya hiç bağlılık duymaz. - McD…’ta ve benzeri yerlerde mümkünse yemek yemeyin (genellikle aşina oldukları yiyecekleri ve yerleri tercih ederler) ; restoranları bütçenize göre arayın. Değişikliğe, bilmediğinize bakın. Herkes memleket özlemi çeker ama dünyanın öbür ucuna sadece evinizde de bulabileceğiniz yemekleri yemek için uzaklara gelmediniz,buna dikkat edn. Yöresel yemekleri tercih edin.
- Büyük turistik yerlere öncelik tanımayın ve acele etmeyin. Bir gezgin bir ülkedeki büyük ve popüler turistik yerleri yine de görebilir, ancak bunları görmeyi öncelik haline getirmemeli. Bazı şeyleri kaçırmayın. Büyük merkezlerde aktiviteler genelde geleneksel, rutin ve tekrarlayıcıdır.
- Ücretsiz veya ucuzsa, aktiviteyi arayın, araştırın ve yapın. Yerel halk muhtemelen aktiviteleri için “turist fiyatları” ödemiyor ve siz de ödememelisiniz.
- Uçakla gitmeyin.
Uygulaması mümkün ve zaman kaybınız çok olmayacak ise ; Otobüs, tren ve bisiklet kiralama, bir bölgeyi deneyimlemenin çok daha iyi yollarıdır. - Yerlilerle arkadaş olun,
Yerel dilden biraz öğrenin ve bir restorana veya bara gidin. Karşılaşabileceğiniz özel yerel bir tur sizi şaşırtabilir! - Temiz ve güvenilir Hostelde veya ucuz bir konukevinde kalın.
5 yıldızlı bir otel için para harcarsanız, muhtemelen seyahat deneyiminizin tadını çıkarmak için dışarıda vakit geçirmekten çok (hesap yaparak) otelde vakit geçirmek isteyeceksinizdir.
Özetle, bir gezgin ile bir turist arasındaki en önemli fark zamandır. Bir turist sadece tatildedir ve çok az zamanı vardır. Bu da aceleci, tüketim odaklı, kalabalık, turistik yerleri gezme ve bol bol fotoğraf çekme ile sonuçlanan bir tatil anlamına gelir. Bir gezginin ise daha fazla zamanı vardır; kaybolmak ve uçağı kaçırmamak için zamanı, bir bölgeyi tüm duyularıyla anlamak için zamanı, dili öğrenmek için zamanı ve bir seyahat planlayıcısının yükünden kurtulmuş, kaygısız bir şekilde zaman geçirme imkanına sahiptir!.
Sonuç mu ;
Ülkemiz de turizm cenneti..Bir yığın yabancısı ister gezgini ister turisti olsun..Gelip gidiyorlar. Dövizi az yada çok bırakıyorlar.. İster bize gelenleri olsun ister bizim gittiklerimiz olsun .
Adı Gezgin yada Turist.. Her ne olursa olsun yeter ki kendine ve ev sahibine, o ülkeye sorumlu olsun!
Konuyu kapatırken;
İster Gezgin ister Turist olarak seyahat ediyoruz diyelim.. Peki bu seyahatlerin bize bir yararı oluyor mu?
Yapılmış bilimsel araştırmalar dahil bir çok çalışma ve makaleler “Seyahat etmenin insanlara bir sürü güzel fayda sağladığı yönünde..
🧠 Zihinsel ve psikolojik faydalar
-
Stresi azaltır: Günlük rutinden çıkmak zihni dinlendirir, tükenmişlik hissini azaltır.
-
Bakış açısını genişletir: Farklı yaşam tarzları görmek empatiyi ve hoşgörüyü artırır.
-
Beyin gelişimini – Yaratıcılığı artırır: Yeni yerler, kokular, renkler beyni canlandırır.
-
Özgüven kazandırır: Tek başına yol bulmak, sorun çözmek “ben yapabiliyorum” hissi verir.
🌱 Kişisel gelişim
-
Kendini tanımayı sağlar & İlişkileri güçlendirir : Alışkanlıklarından uzaklaştığında neyi sevdiğini/istemediğini daha net görürsün.
-
Esneklik kazandırır: Planlar bozulur, sen uyum sağlamayı öğrenirsin.
-
İletişim becerilerini geliştirir: Yeni insanlarla tanışmak, dil pratiği yapmak birebir.
- National Geographic’ten David Dobbs’un yaptığı araştırmaya göre , seyahat geni DRD4 7r, DNA‘ mızda bulunuyor! Kiminde oldukça baskın, kiminde az.
❤️ Sosyal ve duygusal faydalar
-
Bağları güçlendirir & Toleransı geliştirir : Aileyle, arkadaşlarla yapılan seyahatler ortak anılar yaratır.
-
Yalnızlık hissini azaltabilir: Yeni insanlarla tanışmak aidiyet duygusunu besler.
-
Mutluluk hissini artırır: Araştırmalar, seyahat planlamanın bile insanı mutlu ettiğini söylüyor 🙂
- Yaşam kalitemizi arttırır. Yeni kültürlerle temas kurarak yeni ufuklar ve farklı düşünme biçimleri öğreniriz.
🏃 Fiziksel faydalar
-
Daha aktif olmayı sağlar: Yürümek, keşfetmek, hareket etmek kaçınılmaz olur.
-
Uyku ve enerji düzenini iyileştirebilir: Zihin rahatladıkça beden de toparlanır.
🌍 Kültürel faydalar
-
Kültürel farkındalık artar: Önyargılar azalır, dünya daha “yakın” hissedilir.
-
Tarih ve doğayla bağ kurulur: Kitapta okunan yerleri görmek çok daha etkileyici olur.
Ayrıca ;
. Seyahat, bizi daha güçlü antikorlar üreten ve bağışıklık sistemimizi önemli ölçüde güçlendiren farklı ortamlara maruz bırakır.
. Seyahat yaratıcılığı arttırır.
. Daha uzun yaşam beklentisi ile insanı motive eder.
. “Seyahat, önyargı, bağnazlık ve dar görüşlülük için ölümcüldür. Yani seyahat daha iyi bir insan olmanın yolunu açar. Başka bir deyişle, “daha fazla insan yeni yerlere seyahat etseydi dünya çok daha güzel bir yer olurdu” misali ile.
. Seyahat insanın kendi evini daha çok sevmesini öğretir. “Her seyahatin avantajları vardır. Yolcu daha iyi ülkeleri ziyaret ederse, kendi ülkesini de geliştirmeyi öğrenebilir.
. İnsanoğlu sıklıkla okuduklarının çoğunu akıllarında tutamaz iken, gördüklerini hafızalarında tutarlar. Dolayısı ile seyahat bir bakıma veri kaynağınızı ve bilgi birikiminizi güçlendirir.
Ve hayatın gerçeği ;
Öğrencilik yıllarımız. Bir meslek yolunda ilk adımlarımız, önümüze sunulan sınavlar, eğitimdeki yaşanmış zorluklar, finaller, tez’ ler, uykusuz geçen geceler. Velasıl köprüler ve altından geçen sular..Diploma sonrası iş aramalar, yoğun tempolu iş başvuruları..Ve bir iş’ e ilk adım..Bitti mi? Nerde..Hele işime alışayım, başarılı olayım.. “dur şu projeyi de bir el atayım”..Patron ile uğraşmalar, elemanların ek dertleri.. Araya da giren ailevi beklentiler..”Artık çocuğu da baş göz etsekler”.. Ehh tam yoluna koyduk derken bakmışsın evlenmişsin..ardından çocuk sahibi olmalar..Düze çıktık artık diyerek, belki de akabinde araba ve ev alma girişimleri.. Alınan krediler, borçlar.. ”Zaman ne çabuk geçti anlamadım bile” derken bir de önünüze çıkan çocuğun okul – eğitim masrafları..
Kısaca yıllardır kafanda planladıklarını ÖTELEMELER..Dur hele az kaldı daha sonra gezerim, tatil yaparımlar ile ;
Oldu mu yaş 40..
Vakit varken paranın olmadığı, paran varken de vaktin olmadığı, daha sonrası ise ikisinin aynı anda olduğu dönemde ise enerji ve tadının bulunmadığı gerçeği ile geride bıraktığın, ötelediğin onca yıllar..Ne yazık ki bu da hayatın bir cilvesi olarak çıkar insanın karşısına..
Sosyoekonomik imkanlarınız ile yapacağınız seyahatler farklı kültürlerin, farklı yaşam biçimlerinin, farklı tad ve renklerin keşfi ile sonuçlanacaktır. Bu nedenle seyahatlerinizi biraz kafa dinlemek, kaçmak için değil “keşfetmek” için planlayın.
İnsan hayatında güzel bir motivasyon kaynağı ve yaşam enerjisi olsa da, günümüzde gittikçe artan zorlayıcı ekonomik koşullar ile gezip görmek gittikçe zorlaşır olmuştur. Özellikle 2020′ li yıllardan sonra hele hele son günlerde daha ağırlaşan sosyoekonmik kriz ve çöküntüler, alım gücünün büyük kaybı ve günümüzde ise para birimimizin x 40-60 katına ulaşan döviz kurları. Ancak 2024-25 yılları..Yaşadılatımızla günümüzde abartılı artmış temel gıda ve market-pazar fiatları, orta seviye belki bir tık üstte yer alan hikyenik ve bildik restoranlar (lüx olanlar değil).. buralardaki menü ve fiatlar..hiç de az değil!.. en yalını ile 2 lahmacun bir ayran yaptımı sana ortalamada 650 Tl..x 2 kişi= bahşişi ile en az 800 Tl = 16 € civarı. İnanın birçok Avrupa kentinde 2 kişi mütevazi bir yemeği (hem bol & lezzetli hem kırmızı et) 40 € civarında yer. Ve karnın doyar. Yani eskiler kadar yurt dışında restoran (mantıklı ve mütevazisi) ödemesi inanın şu günlerde o kadar koymuyor! Ülke insanımın büyük kesiminin gerçek durumu ortada iken yine de temenni ve dileğimiz her bireyin bu aktivitelerden pay alması olsun. Olur mu olur.. “keser döner sap döner gün gelir hesap döner”..belki?
İnsan gelişimi örneği ile önce çocuk olarak sonra erişkinlik dönemi tanımlaması ile ; İmkanlarımız dahilinde seyahatlere başta “turist” olarak başladık. İlerleyen yıllarda olabildiğince kazınımlarımız ile “gezgin” olma yönünde ilerleyerek bu deneyleri, gezip gördüklerimi sizlerle paylaşır duruma geldim. Umarım herkesin bir gezgin olabileceği günlerin yanında olması isteği ile.
Şu an yaklaşık 14 ülke, sayısı 50′ leri geçmiş yabancı şehir ve destinasyonları ile ve de gidebildiği kadar yeni mekanları burada yazmaya devam etmeyi umarım.
“Dünya bir kitaptır ve Seyahat etmeyenler, onun sadece bir sayfasını okurlar ”
– Aurelius Augustinius ( MS 354-430, filozof & düşünür ) –
“Hiçbir şey zekayı seyahat kadar geliştiremez”
-E.Zola-
“Gezgin bir yere varmak için değil, keşfetmek için seyahat eder”
-Goethe-
“Gittiğin yerlerden sadece yeni hatıralar al ve orada sadece ayak izlerini bırak”
– Chief Seattle –
“Kıyıyı gözden kaybetmeye cesaret etmedikçe insan, yeni okyanuslar keşfedemez”
-Andre Gide-
VE SON ;
Her şeyin başı “SAĞLIK”. Bu var ise seyahat anlamlıdır.
Kaldı ki, gereğinden fazla ve zorlayıcı olan seyahatler’ in Sağlığımız üzerine negatif etkileri olacaktır..Bunu da göz ardı etmeyelim..
Velasıl…Sağlıklı, huzurlu ve güzel anılı Seyahatlere..İster Turist, ister Gezgin olarak..
Ocak 2026, Dr. Kaya ÇULHA – Blog yazarı
“Gerçek zenginlik, paylaşıldıkça artan bir hazinedir”
(Bilgi ve birikimlerinizi paylaşın!)